ویژه نامه 2 - ( افطار عقل ) :: پایگاه فرهنگی تحلیلی نقد بی طرف

پایگاه فرهنگی تحلیلی نقد بی طرف

نقد بدبینی و سیاه نمایی نیست ، بلکه برشی از یک حقیقت است ...

.

rozeh

چیستی و چرایی روزه

محقق و نویسنده : ا. مشایخی 

   -  چیستی:

روزه‏ رابطه انسان با خویشتن است؛ با ایجاد این رابطه، انسان موفّق مى‏شود که با هواى نفس خویش مبارزه کند؛ بلکه روزه‏ سمبل مبارزه با هواهای نفسانی است.

اسلام بر پنج پایه استوار است؛ نماز و زکات و روزه‏ و حج و ولایت. زرارة مى‏گوید از امام پرسیدیم: کدامیک از این اصول پنج‏گانه مهم تر است؟ امام علیه السلام فرمودند: ولایت از همه مهمتر است چون ولایت کلید رسیدن به آنهاست (و محتواى آن دستورات در ولایت تحقّق پیدا مى‏کند) و امام و والى، راهنماى مردم به سوى این اعمال است.

همانگونه که در خود روایت نیز آمده است، ولایت تحقّق‏بخش نماز و روزه‏ و حج و زکات است و محتواى این عبادات و سایر عبادتها در سایه ولایت عملى مى‏شود؛ یعنى، بدون ولایت و حاکمیّت اسلام، این دستورات نقشى است بر کاغذ، و همانند نسخه طبیب است که بدون عمل به آن، شفاى دردها حاصل نخواهد شد.

ولایت به معناى اجراى قانون اسلام توسّط أئمّه معصومین «علیهم السّلام» و جانشینان آنان مى‏باشد؛ بنابراین، ولایتى از نماز و روزه‏ و حج و زکات بالاتر است که نتیجه‏اش حکومت اسلامى باشد؛ ولایتى که از ولایت حضرت على علیه السلام در غدیر خم نشأت گرفته باشد.

فلسفه روزه چیست؟

روزه ابعاد گوناگونى دارد، و آثار فراوانى از نظر مادى و معنوى در وجود انسان مى‏گذارد، که از همه مهمتر «بعد اخلاقى» و فلسفه تربیتى آن است.

از فوائد مهم روزه این است که روح انسان را «تلطیف»، و اراده انسان را «قوى»، و غرائز او را «تعدیل» مى‏کند.

روزه‏دار باید در حال روزه با وجود گرسنگى و تشنگى از غذا و آب و همچنین لذت جنسى چشم بپوشد، و عملًا ثابت کند که او همچون حیوان دربند اصطبل و علف نیست، او مى‏تواند زمام نفس سرکش را به دست گیرد، و بر هوسها و شهوات خود مسلط گردد.

در حقیقت بزرگترین فلسفه روزه همین اثر روحانى و معنوى آن است، انسانى که انواع غذاها و نوشابه‏ها در اختیار دارد و هر لحظه تشنه و گرسنه شد به سراغ آن مى‏رود، همانند درختانى است که در پناه دیوارهاى باغ بر لب نهرها مى‏رویند، این درختان نازپرورده، بسیار کم مقاومت و کم‏دوامند، اگر چند روزى آب از پاى آنها قطع شود پژمرده مى‏شوند، و مى‏خشکند.

اما درختانى که از لابلاى صخره‏ها در دل کوهها و بیابانها مى‏رویند و نوازشگر شاخه‏هایشان از همان طفولیت، طوفانهاى سخت، و آفتاب سوزان، و سرماى زمستان است، و با انواع محرومیتها دست به گریبانند، محکم و با دوام و پراستقامت و سخت کوش و سخت جانند!.

روزه نیز با روح و جان انسان همین عمل را انجام مى‏دهد و با محدودیتهاى موقت به او مقاومت و قدرت اراده و توان مبارزه با حوادث سخت مى‏بخشد، و چون غرائز سرکش را کنترل مى‏کند بر قلب انسان نور و صفا مى‏پاشد.

خلاصه روزه انسان را از عالم حیوانیت ترقى داده و به جهان فرشتگان صعود مى‏دهد، جمله‏ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ‏ (باشد که پرهیزگار شوید) در آیه 183 سوره بقره در بیان فلسفه وجوب روزه اشاره به همه این حقایق است.

و نیز حدیث معروف‏ الصوم جنة من النار: «روزه سپرى است در برابر آتش دوزخ» اشاره به همین موضوع است‏ «1».

در حدیث دیگرى از على علیه السلام مى‏خوانیم که از پیامبر صلى الله علیه و آله پرسیدند: چه کنیم که شیطان از ما دور شود؟ فرمود: «روزه روى شیطان را سیاه مى‏کند، و انفاق در راه خدا پشت او را مى‏شکند، و دوست داشتن به خاطر خدا، و مواظبت بر عمل صالح دنباله او را قطع مى‏کند، و استغفار رگ قلب او را مى‏برد»! «2»

در نهج البلاغه به هنگامى که امیر مؤمنان على علیه السلام فلسفه عبادات را بیان مى‏کند به روزه که مى‏رسد چنین مى‏فرماید: و الصیام ابتلاء لاخلاص الخلق: «خداوند روزه را از این جهت تشریع فرموده که روح اخلاص در مردم پرورش یابد»! «3».

و نیز در حدیث دیگرى از پیامبر صلى الله علیه و آله مى‏خوانیم: ان للجنة باباً یدعى الریان لا یدخل فیها الا الصائمون: «بهشت درى دارد به نام «ریان» (سیراب شده) که تنها روزه داران از آن وارد مى‏شوند.

مرحوم صدوق در «معانى الاخبار» در شرح این حدیث مى‏نویسد انتخاب این نام براى این در بهشت به خاطر آن است که بیشترین زحمت روزه‏دار از ناحیه عطش است، هنگامى که روزه داران از این در وارد مى‏شوند چنان سیراب مى‏گردند که بعد از آن هرگز تشنه نخواهند شد «4»

    - چرایی:

اثر اجتماعى روزه‏

 روزه یک درس مساوات و برابرى در میان افراد اجتماع است، با انجام این دستور مذهبى، افراد متمکن هم وضع گرسنگان و محرومان اجتماع را به طور محسوس درمى‏یابند، وهم با صرفه‏جوئى در غذاى شبانه روزى خود مى‏توانند به کمک آنها بشتابند.

البته ممکن است با توصیف حال گرسنگان و محرومان، سیران را متوجه حال گرسنگان ساخت، ولى اگر این مسأله جنبه حسى و عینى به خود بگیرد اثر دیگرى دارد، روزه به این موضوع مهم اجتماعى رنگ حسى مى‏دهد، لذا در حدیث معروفى از امام صادق علیه السلام نقل شده که «هشام بن حکم» از علت تشریع روزه پرسید، امام علیه السلام فرمود:

«روزه به این دلیل واجب شده است که میان فقیر و غنى مساوات برقرار گردد، و این به خاطر آن است که غنى طعم گرسنگى را بچشد و نسبت به فقیر اداى حق کند، چرا که اغنیاء معمولا هرچه را بخواهند براى آنها فراهم است، خدا مى‏خواهد میان بندگان خود مساوات باشد، و طعم گرسنگى و درد و رنج را به اغنیاء بچشاند تا به ضعیفان و گرسنگان رحم کنند» «1».

راستى اگر کشورهاى ثروتمند جهان چند روز را در سال روزه بدارند و طعم گرسنگى را بچشند باز هم اینهمه گرسنه در جهان وجود خواهد داشت؟!

اثر بهداشتى روزه:‏

در طب امروز و همچنین طب قدیم، اثر معجزآساى‏ «امساک» در درمان انواع بیماریها به ثبوت رسیده و قابل انکار نیست، کمتر طبیبى است که در نوشته‏هاى خود اشاره‏اى به این حقیقت نکرده باشد، زیرا مى‏دانیم عامل بسیارى از بیمارى‏ها زیاده روى در خوردن غذاهاى مختلف است، چون مواد اضافى، جذب نشده به صورت چربیهاى مزاحم در نقاط مختلف بدن، یا چربى و قند اضافى در خون باقى مى‏ماند، این مواد اضافى در لابلاى عضلات بدن در واقع لجنزارهاى متعفنى براى پرورش انواع میکرب‏ها و بیمارى‏هاى عفونى است، و در این حال بهترین راه براى مبارزه با این بیماریها نابود کردن این لجنزارها از طریق امساک و روزه است. (5)

روزه زباله‏ها و مواد اضافى و جذب نشده بدن را مى‏سوزاند، و در واقع بدن را «خانه تکانى» مى‏کند.

به علاوه یک نوع استراحت قابل ملاحظه براى دستگاه گوارش و عامل مؤثرى براى سرویس کردن آن است، و با توجه به اینکه این دستگاه از حساسترین دستگاههاى بدن است و در تمام سال به طور دائم مشغول کار است، این استراحت براى آنها نهایت لزوم را دارد.

بدیهى است شخص روزه‏دار طبق دستور اسلام به هنگام «افطار» و «سحر» نباید در غذا افراط و زیاده روى کند، تا از این اثر بهداشتى نتیجه کامل بگیرد، در غیر این صورت ممکن است نتیجه برعکس شود.

اثردرمانی (پزشکی):

«الکسى سوفورین» دانشمند روسى در کتاب خود مى‏نویسد:

«درمان از طریق روزه فائده ویژه‏اى براى درمان کم خونى، ضعف روده‏ها، التهاب بسیط و مزمن، دملهاى خارجى و داخلى، سل، اسکلیروز، روماتیسم، نقرس، استسقاء، نوارستنى، عرق النساء، خراز (ریختگى پوست)، بیماریهاى چشم، مرض قند، بیماریهاى جلدى، بیماریهاى کلیه، کبد،M.S و بیماریهاى دیگر دارد.

معالجه از طریق امساک اختصاص به بیماریهاى فوق ندارد، بلکه بیماریهائى که مربوط به اصول جسم انسان است و با سلولهاى جسم آمیخته شده همانند: سرطان سفلیس، سل و طاعون را نیز شفا مى‏بخشد»!(6 )

در حدیث معروفى پیغمبر صلى الله علیه و آله اسلام مى‏فرماید: «صوموا تصحوا»: «روزه بگیرید تا سالم شوید» (7).

و در حدیث معروف دیگر نیز از پیغمبر صلى الله علیه و آله رسیده است‏ «المعدة بیت کل داء و الحمیة رأس کل دواء»: «معده خانه تمام دردها است و امساک بالاترین داروها (8).(9)


منابع:

(1)- بحار الانوار جلد 96 صفحه 256.

(2)- بحار الانوار جلد 96 صفحه 255.

(3)- نهج البلاغه کلمات قصار شماره 252.

(4)- بحار الانوار جلد 96 صفحه 252.

(5)- وسائل الشیعة جلد 7 باب اول کتاب صوم صفحه 3.

(6 )-«روزه‏ روش نوین براى درمان بیماریها» صفحه 65 چاپ اول.

(7)- بحار الانوار جلد 96 صفحه 255.

(8)- بحار الانوار جلد 14 قدیم‏

(9)- تفسیر نمونه 1/ 628


هرگونه کپی برداری از این مقاله بدون درج منبع شرعا حرام می باشد

تهیه شده در گروه سیاسی، فرهنگی هنری نقد بی طرف

 

موافقین ۰ مخالفین ۰ ۹۱/۰۵/۱۲

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی